සෘෂි සම්මේලනය
ධන්වන්තරී මහ සෘෂි
ධන්වන්තරී මහා සෘෂි
මහා බ්‍රහ්මයා විසින් තමා විසින්ම (ස්වයම්භූ ඥානයෙන්) අවබෝධකරගත් ආයුෂ පිළිබඳ ශාස්ත්‍රය, දක්ෂ (ප්‍රජාපතී) තෙමේ අනවශේෂව (කිසිවක් ඉතිරි නොකර), මහා බ්‍රහ්මයා වෙතින් ඉගෙන ගන්නා ලදී. ඒ සුවිශාල වූ දැනුම් සම්භාරය, අශ්විනී කුමාරවරුන් දෙදෙනා විසින්, දක්ෂ වෙතින් ඉගෙන ගන්නා ලදී. පසුව අශ්විනී කුමාරවරුන් කරා පැමිණි ඉන්ද්‍ර තෙමේ එම සියළු දැනුුම ඔවුන් වෙතින් ඉගෙන ගන්නා ලදී.
"ඉන්පසුව මනුලොවට පැමිණි භාරද්වාජ මහා සෘෂිතෙමේ එම දැනුම එපරිද්දෙන්ම අංගීරස ආදී පෙර කී සෘෂි සමූහයාටද විධිමත් ලෙස හැදෑරවීය."
එම ඍෂිවරුන් අතුරින් පුනර්වසු සෘෂිවරයා, අග්නිවේශ, භේල, ජතුකර්ණ, පරාශර, හාරීත සහ ක්ෂාරපාණී යන ශිෂ්‍යයන් හයදෙනාට ආයුර්වේදය උගන්වා, ඔවුන් ලවා සිය නම්වලින් සංහිතා ග්‍රන්ථ රචනා කරවා ගුරුවරයා ප්‍රමුඛ අනෙකුත් ඍෂිවරුන් වෙත පිළිගැන්වීය"
"ඔවුහු බුද්ධිමත් අග්නිවේශ ආදීන් විසින් කරන ලද පුණ්‍යජනක තන්ත්‍රාර්ථයේ සූත්‍රණය ශ්‍රවණය කොට අතිශයින් සතුටු වූවාහු 'විධිමත් ලෙස රචිතය'යි අනුමත කළහ."
මේ ශිෂ්‍යයන් අතුරෙන් අග්නිවේශ ප්‍රධානය. ඔහුගේ සංහිතා ග්‍රන්ථය 'අග්නිවේශ සංහිතාව' නම් විය. අද 'චරක සංහිතාව' නමින් ප්‍රකටව ඇත්තේ එම කෘතියේ ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලද ග්‍රන්ථයයි. අනෙක් සංහිතාවලින් බොහොමයක් මේ වන විට දක්නට නොලැබේ.
ආයුර්වේදයේ ආරම්භය පිළිබඳ විවිධ මත පැවතිය ද තර්කානුකූල හා ප්‍රායෝගික මූලධර්ම මත පදනම් ව නිර්මාණය වී ඇති ආයුර්වේද වෛද්‍ය ක්‍රමය කාලය සමග වෙනස්වීමකට ලක් නොවන බැවින් යුග පරිවර්තන ගණනාවකට මුහුණ දෙමින් වර්තමානය දක්වා සුරැකී පැවතීමට සමත්ව ඇත.
කාය චිකිත්සා
කාය යන සංස්කෘත වචනයෙන් ශරීරය නැතහොත් ශරීර පරිවෘත්තීය ක්‍රියාවලි යන්න අදහස් වන අතර චිකිත්සා යන සංස්කෘත වචනයෙන් රෝග විනිශ්චය හා ප්‍රතිකාර යන්න අදහස් වේ.
ශල්‍ය තන්ත්‍ර
ශල්‍ය තන්ත්‍රය යනු සාමාන්‍ය ඖෂධීයප්‍රතිකාර මගින් සුව කිරීමට අපහසු (ව්‍රණ) තුවාල සහ රෝග වලට ප්‍රතිකාර කිරීම සඳහා ශල්‍ය වෛද්‍ය විද්‍යාත්මක උපක්‍රම භාවිතය පිළිබඳ ආයුර්වේද විද්‍යාත්මක දැනුම අඩංගු වන විෂය පථයයි.
ශාලාක්‍ය තන්ත්‍ර
ශලාකා ආධාරයෙන් සිදු කරන චිකිත්සා යන අර්ථයෙන් ශාලාක්‍ය යන නම යෙදී ඇත. ඇස, කන, නාසය, උගුර ආදී ඌර්ධව ඡතෘගත ඉන්ද්‍රියයන්ගේ රෝග වලට ප්‍රතිකාර කිරීම පිළිබඳ දැනුම ඇතුලත් විෂය පථයයි.
කෞමාර භෘත්‍ය තන්ත්‍ර
ආයුර්වේදයට අනුව කුමාර යන වචනයෙන් වයස අවුරුදු 16 අඩු පිරිස ළමුන් ලෙස සැලකේ. භෘත්‍ය යන්නෙන් අදහස් වන්නේ පෝෂණය, සනීපාරක්ෂෘව හා රැකවරණය යන්නයි.
අගද තන්ත්‍ර
ආයුර්වේද වෛද්‍ය විද්‍යාව තුල විවිධ විෂ ද්‍රව්‍ය (ශාක, පාර්ථිව හා ජංගම) පිළිබඳ ස්වභාව විද්‍යාත්මක පර්යේෂණය හා විමර්ශනය, ඒවායේ ඖෂධීය භාවිතය, ඒවා සම්බන්ධ රෝග සහ ප්‍රතිකාර පිළිබඳ පුළුල් විෂය පරාසයක පැතිරුණු දැනුම පද්ධතිය අගද තන්ත්‍රය ලෙස හැඳින්වේ.
භූත විද්‍යා තන්ත්‍ර
ආයුර්වේදයෙහි මානසික හා මනෝකායික රෝග හඳුනාගැනීම, ප්‍රතිකාරකිරීම හා වැලැක්වීම පිළිබඳ විෂය පථය භූත විද්‍යා තන්ත්‍රය නම් වේ.
රසායන තන්ත්‍රය
රසායන තන්ත්‍රය යනු දීර්‍ඝ හා සෞඛ්‍ය සම්පන්න ජීවිතයක් ගත කිරීම සඳහාත් රෝග වැලැක්වීම සඳහාත් ශරීරයේ පුනර්ජීවනය සඳහාත් භාවිතාකල හැකි විවිධ වූ ඖෂධ ද්‍රව්‍ය, ආහාර අතිරේක ලෙස භාවිත කල හැකි ද්‍රව්‍ය සංස්කරණය හා භාවිතය පිළිබඳ කරුණු ඇතුලත් විෂය පථයයි.
වාජීකරණ තන්ත්‍රය
මෙම ශාඛාව පිරිමින්ගේ සහ කාන්තාවන්ගේ ලිංගික සෞඛ්‍යය ප්‍රවර්ධනය කිරීම සහ සාරවත් බව වැඩි දියුණු කිරීම සම්බන්ධයෙන් කටයුතු කරයි. එය ප්‍රජනක හෝ ප්‍රවේණික ඉන්ද්‍රියයන්ගේ සෞඛ්‍ය සහ රෝග පිළිබඳව අවධානය යොමු කරයි.
චරක සංහිතාව
ආයුර්වේදයේ ප්‍රධාන සම්භාව්‍ය ග්‍රන්ථයක් වන අතර, විශේෂයෙන් කාය චිකිත්සාව (Kāyachikitsā), රෝග හේතු හා රෝග විනිශ්චය, ප්‍රතිකාර, ආහාර හා ජීවන රටාව, සෞඛ්‍ය සංරක්ෂණය, ඖෂධ විද්‍යාව සහ වෛද්‍ය ආචාරධර්ම පිළිබඳ පුළුල් දැනුමක් ඉදිරිපත් කරයි.
සුශ්‍රැත සංහිතාව
සුශ්‍රැත සංහිතාව ආයුර්වේද සාහිත්‍යයේ ප්‍රධාන සම්භාව්‍ය ග්‍රන්ථයක් වන අතර, විශේෂයෙන් ශල්‍ය චිකිත්සාව (Śalyatantra), ශාරීර විද්‍යාව, රෝග විනිශ්චය සහ ප්‍රතිකාර ක්‍රම පිළිබඳ විස්තරාත්මක දැනුමක් අන්තර්ගත කරයි.
අෂ්ඨාංගහෘදය සංහිතාව
අෂ්ඨාංගහෘදය සංහිතාව (Aṣṭāṅgahṛdaya Saṃhitā) ආයුර්වේදයේ ප්‍රධාන සම්භාව්‍ය ග්‍රන්ථයක් වන අතර, චරක සංහිතාව සහ සුශ්‍රැත සංහිතාව සමඟ ආයුර්වේදයේ බෘහත්ත්‍රයී (Bṛhat Trayī) ලෙස හඳුන්වන ප්‍රධාන ග්‍රන්ථ ත්‍රිත්වයට ඇතුළත් වේ.
මාධව නිදාන
මාධව නිදානය හෙවත් රෝග විනිශ්චය පිළිබඳ ග්‍රන්ථය ආයුර්වේදයේ රෝග නිදානය සඳහා විශේෂ වැදගත්කමක් ඇති කෘතියකි. මෙහි ප්‍රධාන අවධානය යොමු වන්නේ රෝගයන්ගේ හේතු, පූර්වරූප, රූප, උපශය හා සම්ප්‍රාප්තිය වැනි කරුණු මත පදනම්ව රෝග හඳුනාගැනීම පිළිබඳවය.
ශාරංගධර සංහිතාව
ශාරංගධර සංහිතාව ආයුර්වේදයේ ඖෂධ විද්‍යාව හා ඖෂධ නිෂ්පාදනය සම්බන්ධයෙන් ඉතා වැදගත් ග්‍රන්ථයකි. ඖෂධයක නිවැරදි මාත්‍රාව, ඖෂධ සකස් කිරීමේ ක්‍රමය සහ භාවිතය පිළිබඳව අවධානය යොමු කරන බැවින්, ආයුර්වේද ඖෂධ නිෂ්පාදනය හා භාවිතය සඳහා ශාරංගධර සංහිතාවට විශේෂ ස්ථානයක් හිමි වේ.
භාවප්‍රකාශය
භාවප්‍රකාශය හෙවත් භාවප්‍රකාශ නිඝණ්ටුව ආයුර්වේදයේ ද්‍රව්‍යගුණ විද්‍යාව සඳහා ඉතා වැදගත් ග්‍රන්ථයකි. ශ්‍රී ලංකාව ඇතුළු දකුණු ආසියානු ආයුර්වේද සම්ප්‍රදාය තුළ භාවප්‍රකාශය ඖෂධීය ද්‍රව්‍ය හඳුනාගැනීම සහ ඒවායේ ගුණාංග අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් මූලාශ්‍රයක් ලෙස භාවිත වේ.
